PostgreSQL yedekleme rehberi: pg_dump'tan zamana dönük kurtarmaya (PITR)

Yıllar önce PostgreSQL eğitimleri verirken yedekleme konusu her zaman en çok soru alan bölümdü. O günkü lab notlarım PostgreSQL 9.0 dönemine aitti; recovery.conf, pg_start_backup(), pg_xlog dizini... Bunların bir kısmı artık yok, bir kısmının adı değişti. Bu yazıda aynı konuyu güncel sürümlere (PostgreSQL 16-18) göre anlatıyorum.

İki tür yedek

• Mantıksal yedek (pg_dump): Veritabanını SQL komutları ya da özel bir arşiv olarak dışarı alır. Taşınabilir, sürümler arası geçişte kullanılabilir; ama yalnızca alındığı ana döner.
• Fiziksel yedek (pg_basebackup + WAL): Veri dizininin kopyası ve sonrasındaki tüm değişikliklerin günlüğü (WAL). Belirli bir saniyeye geri dönmeyi (PITR) mümkün kılar.

1. pg_dump ile mantıksal yedek

Düz SQL olarak:

pg_dump -d satisdb > satisdb.sql
psql -d satisdb_yeni -1 < satisdb.sql      # -1: tek transaction içinde yükle

Pratikte en kullanışlısı custom (-Fc) ya da directory (-Fd) formatıdır; sıkıştırılmış olur ve geri yüklerken seçici davranabilirsiniz:

pg_dump -Fc -d satisdb -f satisdb.dump
pg_restore -d satisdb_yeni -j 4 satisdb.dump        # 4 paralel iş

# Büyük veritabanlarında dump'ı da paralel almak için:
pg_dump -Fd -j 4 -d satisdb -f satisdb_dizin/

Unutulan nokta: roller ve tablespace'ler pg_dump ile gelmez. Onları ayrıca alın:

pg_dumpall --globals-only > globals.sql

Geri yüklemeden sonra planlayıcının doğru karar vermesi için istatistikleri toplayın: ANALYZE;

2. WAL arşivleme ve baz yedek

postgresql.conf içinde:

wal_level = replica          # PostgreSQL 10'dan beri varsayılan
archive_mode = on
archive_command = 'test ! -f /arsiv/wal/%f && cp %p /arsiv/wal/%f'

archive_mode değişikliği için sunucuyu yeniden başlatmak gerekir. test ! -f kısmı, aynı adlı bir dosyanın üzerine yanlışlıkla yazılmasını engeller.

Eskiden SELECT pg_start_backup(...) deyip tar ile veri dizinini kopyalar, sonra pg_stop_backup() derdik. Bugün tek komut yeterli:

pg_basebackup -D /arsiv/base/2026-10-20 -Ft -z -P

Not: Hâlâ elle yöntemi kullanmak isteyenler için fonksiyonların adı PostgreSQL 15'te pg_backup_start() / pg_backup_stop() olarak değişti.

3. Belirli bir ana geri dönmek (PITR)

Diyelim ki saat 14:32'de biri yanlışlıkla bir tabloyu sildi. 14:31'e dönmek için:

1. Sunucuyu durdurun ve mevcut veri dizinini (ne olur ne olmaz) kenara kopyalayın.
2. Veri dizinini boşaltıp baz yedeği açın.
3. postgresql.conf (ya da postgresql.auto.conf) içine kurtarma ayarlarını yazın:

restore_command = 'cp /arsiv/wal/%f %p'
recovery_target_time = '2026-10-20 14:31:00+03'
recovery_target_action = 'promote'

4. Veri dizininde boş bir recovery.signal dosyası oluşturun ve sunucuyu başlatın.

PostgreSQL 12 ile recovery.conf dosyası kaldırıldı; eski notlarda gördüğünüz bu dosyanın yerini yukarıdaki ayarlar ve recovery.signal aldı. Eski pg_xlog dizini de PostgreSQL 10'dan beri pg_wal adını taşıyor.

4. Yeni: artımlı (incremental) yedek

PostgreSQL 17 ile pg_basebackup artımlı yedek alabiliyor. summarize_wal = on ayarıyla, bir önceki yedekten bu yana değişen blokları alıp sonra pg_combinebackup ile tam yedeğe dönüştürebilirsiniz. Büyük veritabanlarında yedek süresini ciddi şekilde kısaltır.

Altın kurallar

• Denenmemiş yedek, yedek değildir. Ayda bir başka bir sunucuya geri yükleme provası yapın.
• Yedekleri veritabanı sunucusundan farklı bir diskte, tercihen farklı bir lokasyonda tutun.
• Daha büyük ortamlarda pgBackRest ya da Barman gibi araçlar saklama süresi, sıkıştırma ve doğrulama işlerini sizin yerinize üstlenir.

Kaynak: PostgreSQL belgeleri, Backup and Restore